7:00π.μ. Καλοκαίρι, στο λιμάνι της Μυτιλήνης. Άνδρες, γυναίκες, παιδιά. Καθισμένοι στο τσιμέντο, εκτεθειμένοι στον ήλιο. (Ευτυχώς που ζητήσαμε να παραχωρήσουμε δυο ομπρέλες). Δείχνουν τρομαγμένοι. Κανένας δεν τους εξηγεί γιατί περιμένουν εκεί. Τι θα επακολουθήσει.

Ήταν σε  μια βάρκα 26 άτομα, ταξίδεψαν μιάμιση ώρα από τα παράλια της Τουρκίας. Είδαν τον θάνατο με τα μάτια τους, λένε χαρακτηριστικά. Η βάρκα λίγο κόντεψε να βουλιάξει. Τώρα πια στο λιμάνι κι όμως φοβούνται ότι θα τους επαναπατρίσουν. Κανένας δεν υπάρχει να απαντήσει στις ερωτήσεις τους.

Είναι έντονα συγκινησιακά φορτισμένοι. Έχουν υποφέρει πολύ μέχρι να φτάσουν στην Ευρώπη, στον τόπο που έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους.

Και εμείς τι μπορούμε να τους προσφέρουμε? Μια πρώτη ιατρική βοήθεια, λίγο νερό και ψυχολογική στήριξη. Μια ζεστή ανθρώπινη παρουσία.

Τα ρούχα τους είναι μουσκεμένα. Τα παιδιά τρέμουν. Ο γιατρός μας ζητάει από ένα αγοράκι να βγάλει το βρεγμένο μπλουζάκι του κι αυτός αντιδρά. Είναι η αγαπημένη του μπλούζα. Την έχει βάλει ειδικά για το ταξίδι και δεν θέλει να την αποχωριστεί.

Αργότερα θα τους συναντήσουμε στο Κέντρο Κράτησης στην Παγανή. Θα παραμείνουν λίγο στο προαύλιο μέχρι να τους τοποθετήσουν στα αντίστοιχα κελιά. Χαμογελάνε σε μένα και στο γιατρό. Είμαστε τα μόνα τους οικεία πρόσωπα σε εκείνη την φυλακή.

Μπαίνοντας στο κελί μπαίνουν και σε μια καινούργια ψυχολογική διαδικασία. Ανήκουν σε μια μάζα 100 ή παραπάνω ανθρώπων που θα πρέπει να μοιραστούν την ίδια τουαλέτα, το μπάνιο, τα ρούχα, τις οδοντόβουρτσες, τα σαπούνια που θα  τους πετάνε από τα κάγκελα. Στα κάγκελα θα πρέπει να συνωστιστούν καλώντας για ό,τι χρειαστούν. Τώρα κλείνονται πιο πολύ στον εαυτό τους. Παγώνουν συναισθηματικά και δύσκολα ανοίγονται. Πολλοί και ιδιαίτερα οι έφηβοι, καυγαδίζουν για ασήμαντους λόγους. Χρειάζεται να κρατάνε αποστάσεις από όλους. Δεν εμπιστεύονται κανένα. Είναι αναγκαίο για την αυτοπροστασία τους.

Από τα κάγκελα κι εγώ προσπαθώ να τους βοηθήσω. Προσπαθώ να βρω κάποιον να μιλάει αγγλικά και με την δική του βοήθεια να ανακαλύψω ποιος έχει ανάγκη από ψυχολογική στήριξη. Μετά εξαρτιέμαι από την καλή θέληση των αστυνομικών αν θα μου επιτρέψουν να τους δω ιδιαιτέρως.

Μέσα από τις συνεδρίες μου μαζί τους μαθαίνω για τις ταλαιπωρίες, τα βάσανα τους. Οι ιστορίες τους έχουν πολύ πόνο, φόβο, αβεβαιότητα. Πραγματικά αναρωτιέμαι που το βρήκαν αυτό το κουράγιο και είναι ακόμη ζωντανοί. Αλλά όλα αυτά δεν με βαραίνουν. Αυτό που δεν αντέχω είναι η συμπεριφορά των υπαλλήλων στο Κέντρο, αστυνομικών και νομαρχιακών. Κι ακόμη περισσότερο το γεγονός ότι δεν συνεργάζονται μαζί μου.

Μια γυναίκα που ήδη έχω δει σε συνεδρία μου φωνάζει από τα κάγκελα. Υπάρχει μια καινούργια στο κελί τους που όλο κλαίει. Ζητώ από τον αστυνομικό να της επιτρέψει να βγει έξω. Κρατά από το χέρι το 5χρονο αγοράκι της. Ο αστυνομικός επιμένει ότι το αγοράκι θα πρέπει να μείνει μέσα. Δεν έχει την δυνατότητα να βγάζει παραπάνω από ένα άτομο κάθε φορά.

Κι ένας πατέρας δεν έχει δει την οικογένεια του, γυναίκα και τρία ανήλικα παιδιά, για δέκα μέρες. Έχουν ανεμοβλογιά και είναι κλειδωμένοι σε ένα λυόμενο (στο δεύτερο όροφο). Περίμενω την μεσημεριανή βάρδια. Δουλεύει ένας συνεργάσιμος αστυνομικός, ο οποίος και δέχεται να συνοδέψει εμένα και τον πατέρα στο λυόμενο. Ο πατέρας φωνάζει στην οικογένεια του να πλησιάσουν το παράθυρο να μιλήσουν λιγάκι, έστω έξω από τα κάγκελα. Είναι όλοι τόσο χαρούμενοι.

Οι ιστορίες των μεταναστών χωρίς έγγραφα μοιάζουν πολύ μεταξύ τους. Μοιάζουν οι λόγοι που εγκαταλείπουν τις χώρες τους, τα εμπόδια που συναντούν στα ταξίδια τους, η παραμονή τους στα Κέντρα Υποδοχής/Κράτησης. Και τι γίνεται τελικά με το μέλλον τους?

Κωνσταντίνα Μπουγονικολού
Ψυχολόγος – Γιατροί Χωρίς Σύνορα